jovaprob

 


Η τουρκική λέξη χαµάµ προέρχεται από την αραβική hammām, που σηµαίνει το θερµό χώρο ατµού, που διαχέει τη θερµότητα. Τα χαµάµ έγιναν γνωστά στη ∆ύση ως «τούρκικα λουτρά» µέσω των περιηγητών που επισκέπτονταν την Οθωµανική Αυτοκρατορία, ανάγοντάς τα σε κύριο συστατικό του µυστικισµού και της εξωτικής γοητείας της Ανατολής.
Tα χαµάµ χαρακτηρίζουν τον ισλαµικό κόσµο, ανταποκρινόµενα στην αναγκαιότητα εκπλήρωσης βασικών όρων υγιεινής. Η βαρύτητα που η µουσουλµανική θρησκεία προσέδιδε στην καθαριότητα οφειλόταν, πριν από όλα, σε καθαρά πρακτικούς λόγους, καθώς στις νότιες, θερµές χώρες ο κίνδυνος των επιδηµιών ήταν µεγάλος. Η σηµασία των λουτρών, επιπλέον, ήταν µεγάλη για την πραγµάτωση των σηµαντικών κοινωνικών πράξεων και τελετουργιών του βίου.

Στα οθωµανικά λουτρά διακρίνουµε από τη µια τη ρωµαϊκή και βυζαντινή παράδοση, την ορµώµενη από τον Ιπποκράτη, που ανέδειξε τις θεραπευτικές ιδιότητες της εναλλακτικής χρήσης ζεστού και κρύου νερού. Από την άλλη, σε αυτά προβάλλεται η παράδοση της Ανατολής, που έρχεται από τους Άραβες µέσω της Συρίας και της Αιγύπτου, διαποτισµένη µε τις αρχές του Κορανίου περί καθαρότητας του σώµατος και η οποία µορφοποιείται βαθµιαία από τον 11ο αιώνα, µε την άφιξη των Τούρκων στην Ανατολία. Οι αιώνες που ακολουθούν χαρακτηρίζονται από τη συνθετική εξέλιξη της λειτουργικότητας, του ύφους, της τεχνικής και αρχιτεκτονικής αρτιότητας των κατασκευών αυτών.

Έτσι, οι λουτρώνες µε τη λειτουργική και  τελετουργική τους χρήση ανήχθησαν σε µία από τις κύριες συνιστώσες της οθωµανικής αστικής καθηµερινότητας. Οι χώροι αυτοί ήταν ανοικτοί σε αµφότερα τα φύλα και έγιναν κύρια σηµεία πραγµατοποίησης κοινωνικών επαφών, αλλά και άσκησης πολιτικής, ενώ χρησιµοποιούνταν όχι µόνον από µουσουλµάνους, αλλά και από χριστιανούς και Εβραίους. Ιδιαίτερα για τις γυναίκες αποτελούσαν το µόνο χώρο άρσης της αποµόνωσής τους. Επιπλέον, συνιστούσαν κέντρα διάδοσης αφηγήσεων, δεισιδαιµονιών, προκαταλήψεων και ιστοριών φαντασµάτων και άλλων πλασµάτων του αέρα και του νερού, ενώ φιλοξενούσαν διασκεδάσεις, χορούς και γεύµατα, σηµαντικές περιστάσεις και τελετές µετάβασης του κοινωνικού βίου, γάµους, γεννήσεις, περιτοµές κ.λπ..

Τα οθωµανικά λουτρά αρχικά ήταν σε σηµαντικό ποσοστό προσαρτηµένα στα τεµένη. Ήδη όµως, από τα τέλη του 15ου αιώνα κατέστησαν κέντρα της πολεοδοµικής αστικής οργάνωσης. Ο σχεδιασµός και η ανέγερσή τους απαιτούσαν τεχνογνωσία, προσφερόµενη από ειδικούς αρχιτέκτονες, µηχανικούς και µάστορες.

Τα περισσότερα από τα δηµόσια λουτρά ήταν µονά και χρησιµοποιούνταν εναλλάξ, από άνδρες και γυναίκες, ενώ διπλά υπήρχαν σε µεγάλες ή σηµαντικές πόλεις. Τα µονά χαµάµ εξυπηρετούσαν τις γυναίκες κατά τη διάρκεια της ηµέρας, ενώ οι άνδρες προσέρχονταν νωρίς το πρωί ή αργά το απόγεµα και το φύλο δηλώνονταν από ύφασµα επί της θύρας εισόδου. Στα µεγάλα και σύνθετα χαµάµ ήταν δυνατή η διαµόρφωση ειδικού τµήµατος για τους µη µουσουλµάνους. Εκτός από τα δηµόσια λουτρά που συνήθως ανεγείρονταν από αξιωµατούχους, υπήρχαν και ιδιωτικά, σε πλούσια σπίτια µουσουλµάνων, που διαφοροποιούνταν στο µέγεθος και τη διακόσµηση.

Latest Tweets